<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Cornelius Jansenius, Augustinus, t. I : De hæresi Pelagiana, liber I, section 43</title>
        <author>Cornelius Jansenius (1585-1638)</author>
        <respStmt xml:id="t1.l01.s43.tg">
          <resp>direction scientifique, révision de la traduction</resp>
          <name>Tony Gheeraert</name>
        </respStmt>
        <respStmt xml:id="t1.l01.s43.claude">
          <resp>transcription, première traduction et annotation</resp>
          <name>Claude (Anthropic)</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <p>Document de travail non publié, 31 octobre 2026. Fichier aug-t1-l01-s43 : livre I, de « Porrò iste Iulianus » (p. 25 D, col. a) à « … gramen Campaniæ vocat » (p. 25 A, col. b).</p>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <title>Cornelii Jansenii episcopi Iprensis Augustinus, seu doctrina sancti Augustini de humanæ naturæ sanitate, ægritudine, medicina adversus Pelagianos et Massilienses</title>,
          <pubPlace>Parisiis</pubPlace>, <publisher>sumptibus Michaelis Soly et Matthæi Guillemot</publisher>, <date when="1641">1641</date>, t. I.
          Exemplaire numérisé par Google Books (visionneuse : <ref target="https://www.google.fr/books/edition/Augustinus/5QNJAAAAcAAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;kptab=overview">https://www.google.fr/books/edition/Augustinus/5QNJAAAAcAAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;kptab=overview</ref> ; fichier <ref>augustinus_vol1.pdf</ref>, 1296 vues ; p. 1 du texte = vue 36 ; décalage vue/page = 35).
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <editorialDecl>
        <p>Transcription semi-diplomatique : graphies conservées (u/v, i/j, æ, accents graves et circonflexes, esperluette) ; s long normalisé en s ; ligatures typographiques (ct, st) résolues ; coupures de mots en fin de ligne non signalées.</p>
        <p>Les italiques de l'imprimé, qui signalent les citations, sont encodés par &lt;quote&gt;. Les lettres A, B, C… imprimées entre les colonnes sont encodées par &lt;milestone unit="section"/&gt;. Les manchettes sont encodées par &lt;note place="margin-left|margin-right"&gt; au point d'ancrage, avec leur appel (a, b, c…) quand il existe.</p>
        <p>Le texte latin et la traduction française sont alignés phrase par phrase : chaque &lt;s&gt; français pointe par @corresp vers son &lt;s&gt; latin. Les notes du traducteur sont typées "trad" ; les identifications de sources, "source".</p>
      </editorialDecl>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="la">latin</language>
        <language ident="grc">grec ancien</language>
        <language ident="fr">français</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <!-- ===================== TEXTE LATIN ===================== -->
      <div type="edition" xml:lang="la" xml:id="t1.l01.s43.la">
        <pb n="25" facs="pdf#60"/><cb n="a"/><!-- le fragment commence en cours de page -->
        <div type="liber" n="1" xml:id="t1.l01.s43.la.l1">
          <p xml:id="t1.l01.s43.la.l1.p1">
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s1">Porrò iste Iulianus <note place="margin-left" n="a">Aug. lib. 1. contra Iul. c. 6. &amp; lib. 3. cap. 8. lib. 6. cap. vlt.</note>iuuenis erat confidentissimus, plenus animositate <note place="margin-left" n="b">Gennad. de viris illustribus.</note>&amp; ingenio, eloquio perquam disertus, litteris secularibus mirum in <milestone unit="section" n="D"/>modum inflatus.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s2">Patrem habuit <note place="margin-left" n="c">Aug. lib. 1. contra Iul. cap. 4.</note>Memorem seu Memorium Episcopum, qui cum Augustino non paruam inierat amicitiam colloquio litterarum, &amp; Iulianum ei carissimum fecerat.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s3">Extat ad eundem Memorium Diui Augustini <note place="margin-left" n="d">Epist. 131.</note>Epistola, qua significat ei se mittere sextum librorum suorum de Rythmo seu musica, quos instantissimè ille postulauerat, in qua eiusdem Iuliani iam Diaconi militiæque cælestis commilitonis mentionem facit, cuius ardentissimo videndi desiderio se teneri scribit.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s4">Initio <note place="margin-left" n="e">Lib. 3. contra Iul. c. 4. &amp; 21.</note>coniugatus fuit, vt idem Augustinus testis est, deinde siue defuncta, siue dimissa vxore, <note place="margin-left" n="f">Lib. 5. c. 5.</note>Ecclesiasticus factus est, &amp; <milestone unit="section" n="E"/><note place="margin-left" n="g">Lib. 4. c. 11.</note>Episcopus, quem <note place="margin-left" n="h">Lib. de viris illust.</note>Gennadius vult fuisse Episcopum Capuanum, <note place="margin-left" n="i">Petrus Diac. in lib. ad S. Fulg. cap. vlt.</note>Petrus Diaconus eum vocat <sic>Edanensem</sic>, <note place="margin-left" n="k">Beda lib. 1. in Cantic. Cantic. de gratia Dei.</note>Beda citat opuscula Iuliani sub nomine Celanensis Episcopi à Campania.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s5"><note place="margin-left" n="l">Epigram. ante lib. de Ingrat.</note>Prosper in Chronico vocat Iulianum Eclanensem.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s6">In quo tamen ipso loco infinita est lectionum varietas, aliis præferentibus Athelenensem, aliis Athelensem, aliis Echlanensem, aliis Eclanensem, aliis Attelanensem.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s7">Verisimilius est esse legendum Eclanensem, vel vt Baronius legit, Attelanensem.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s8">Constat enim &amp; Eclanum &amp; Attellam vrbes esse Campaniæ.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s9">Vnde nihil certi confici posse videtur, an fuerit Episcopatu an natione Capuanus, an Eclanensis, an Attelanensis.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s10">Epis<cb n="b"/><milestone unit="section" n="A"/>copum tamen Capuanum fuisse ex testimonio Gennadij pene coætanei verisimilius est, patria verò Eclanensem vel Attelanensem, itidem Campanum.</s>
            <s xml:id="t1.l01.s43.la.s11">Vnde Prosper <choice><abbr>doctrinã</abbr><expan>doctrinam</expan></choice> Iuliani <quote>gramen Campaniæ</quote> vocat.</s>
          </p>
        </div>
      </div>

      <!-- ===================== TRADUCTION FRANÇAISE ===================== -->
      <div type="translation" xml:lang="fr" xml:id="t1.l01.s43.fr" resp="#t1.l01.s43.claude">
        <div type="liber" n="1" corresp="#t1.l01.s43.la.l1">
          <p corresp="#t1.l01.s43.la.l1.p1">
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s1">Or ce Julien était un jeune homme plein d'assurance, rempli de fougue et de talent, très habile à parler, et prodigieusement enflé de littérature profane.<note type="source">Augustin, <title>Contra Julianum</title>, I, 6, 29 ; III, 8 ; VI, dernier chapitre ; Gennade, <title>De viris illustribus</title>, 46 (45).</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s2">Il eut pour père l'évêque Memor, ou Memorius, qui avait noué avec Augustin une amitié non négligeable par un échange de lettres, et lui avait rendu Julien très cher.<note type="source">Augustin, <title>Contra Julianum</title>, I, 4, 12.</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s3">Il subsiste une lettre du divin Augustin à ce même Memorius, où il lui annonce qu'il lui envoie le sixième de ses livres <title>Sur le rythme</title>, c'est-à-dire <title>Sur la musique</title>, que celui-ci lui avait très instamment réclamés ; il y fait mention de ce même Julien, déjà diacre et compagnon d'armes de la milice céleste, et écrit qu'il brûle du plus ardent désir de le voir.<note type="source">Augustin, <title>Ep.</title> 101 (anc. 131) à Memorius, 1 et 4.</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s4">Il fut d'abord marié, comme en témoigne le même Augustin ; ensuite, sa femme étant morte ou ayant été renvoyée, il entra dans le clergé et devint évêque : Gennade veut qu'il ait été évêque de Capoue, Pierre le Diacre l'appelle évêque d'Éclane, Bède cite des opuscules de Julien sous le nom de l'évêque de Celana en Campanie.<note type="source">Augustin, <title>Contra Julianum</title>, III, 4 et 21 ; V, 5 ; IV, 11 ; Gennade, <title>De viris illustribus</title> ; Pierre le Diacre, <title>Ep. ad Fulgentium</title> (= Fulgence, <title>Ep.</title> 16), dernier chapitre ; Bède, <title>In Cantica canticorum</title>, I.</note><note type="trad">L'imprimé porte <foreign xml:lang="la"><sic>Edanensem</sic></foreign>, sans doute pour <foreign xml:lang="la">Eclanensem</foreign> (confusion <foreign xml:lang="la">cl</foreign>/<foreign xml:lang="la">d</foreign>) ; traduit « d'Éclane ».</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s5">Prosper, dans sa <title>Chronique</title>, appelle Julien évêque d'Éclane.<note type="trad">La manchette appelée par la lettre <foreign xml:lang="la">l</foreign> renvoie à l'épigramme placée avant le <title>De ingratis</title>, qui concerne plutôt la phrase 11 (<foreign xml:lang="la">gramen Campaniæ</foreign>) ; décalage probable des appels.</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s6">Mais en cet endroit même la variété des leçons est infinie : les uns préfèrent <foreign xml:lang="la">Athelenensem</foreign>, d'autres <foreign xml:lang="la">Athelensem</foreign>, d'autres <foreign xml:lang="la">Echlanensem</foreign>, d'autres <foreign xml:lang="la">Eclanensem</foreign>, d'autres <foreign xml:lang="la">Attelanensem</foreign>.</s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s7">Il est plus vraisemblable qu'il faille lire « d'Éclane », ou, comme le lit Baronius, « d'Atella ».</s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s8">Il est constant en effet qu'Éclane et Atella sont l'une et l'autre des villes de Campanie.<note type="trad">Éclane (<foreign xml:lang="la">Aeclanum</foreign>), près de l'actuelle Mirabella Eclano, était en fait dans le Samnium (Hirpinie), aux confins de la Campanie ; Atella, entre Capoue et Naples.</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s9">Aussi semble-t-il qu'on ne puisse rien conclure de certain : était-il de Capoue, d'Éclane ou d'Atella, par son siège ou par sa naissance ?</s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s10">Qu'il ait été évêque de Capoue est toutefois plus vraisemblable, d'après le témoignage de Gennade, presque son contemporain ; et que, par sa patrie, il ait été d'Éclane ou d'Atella, donc lui aussi campanien.<note type="trad">La phrase latine est elliptique (<foreign xml:lang="la">patria verò Eclanensem…</foreign> dépend encore de <foreign xml:lang="la">verisimilius est</foreign>) ; je la rends par une coordination.</note></s>
            <s corresp="#t1.l01.s43.la.s11">C'est pourquoi Prosper appelle la doctrine de Julien « l'herbe de Campanie ».<note type="source">Prosper, <title>Epigramma in obtrectatorem Augustini</title> (placé avant le <title>De ingratis</title>) ; l'expression joue sur une plante vénéneuse.</note></s>
          </p>
        </div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
